“Website em dạo này chậm” là câu Digotech nghe mỗi tuần, và nguyên nhân gần như luôn nằm trong sáu nhóm dưới đây. Bài này giúp chủ website tự khoanh vùng trước khi gọi kỹ thuật: mỗi nguyên nhân có dấu hiệu nhận biết, một cách kiểm không cần cài gì, và việc nên làm. Nếu bạn muốn danh sách việc tối ưu cụ thể, xem thêm 7 việc nâng điểm PageSpeed không đổi thiết kế.
1. Hosting yếu hoặc đặt sai nơi
Dấu hiệu: trang nào cũng chậm ngay từ lúc bấm, kể cả trang chỉ có chữ; chậm hơn vào giờ cao điểm. Gói chia sẻ giá rẻ xếp hàng trăm website trên cùng một máy chủ, website của bạn chờ đến lượt. Máy chủ đặt ở nước ngoài trong khi khách ở Việt Nam cũng thêm vài trăm mili giây mỗi lượt.
Cách kiểm: trong PageSpeed Insights, mục “Thời gian phản hồi của máy chủ” (TTFB). Trên một giây là máy chủ, không phải giao diện. Việc nên làm: chuyển sang gói máy chủ riêng ảo hoặc đám mây đặt tại Việt Nam, hoặc giao cho đơn vị lưu trữ và bảo trì có cam kết thời gian phản hồi.
2. Ảnh gốc từ máy ảnh tải thẳng lên
Dấu hiệu: trang chủ và trang sản phẩm chậm, trang chỉ có chữ thì nhanh; cuộn xuống thấy ảnh hiện dần từng mảng. Một ảnh 5 MB từ điện thoại hiện trong khung rộng 400 điểm ảnh vẫn bắt khách tải đủ 5 MB.
Cách kiểm: mở trang bằng trình duyệt, bấm chuột phải vào ảnh, chọn mở ảnh trong thẻ mới và nhìn kích thước trên tiêu đề thẻ; trên 2.000 điểm ảnh chiều ngang cho một ảnh thường là thừa. Việc nên làm: cài plugin nén và đổi định dạng WebP, chạy cho cả thư viện cũ; từ nay tải ảnh đã thu nhỏ.
3. Plugin chồng chéo và plugin bỏ quên
Dấu hiệu: website chậm dần theo thời gian dù nội dung không đổi nhiều; trang quản trị cũng ì ạch. Mỗi plugin thêm tệp mã và kiểu dáng tải trên mọi trang, kể cả trang không dùng tới. Hai plugin cùng làm một việc (hai plugin SEO, hai plugin bộ nhớ đệm) còn đánh nhau.
Cách kiểm: vào danh sách plugin, đếm số đang bật; trên hai mươi là lúc rà soát. Việc nên làm: tắt từng plugin không nhớ đã cài để làm gì, xem website còn chạy đúng không, rồi xoá hẳn. Giữ lại một plugin cho mỗi việc.
4. Giao diện “đa năng” và trình dựng trang nặng
Dấu hiệu: điểm PageSpeed trên điện thoại dưới 50 dù ảnh đã nén và máy chủ tốt; mã của trang dài gấp nhiều lần nội dung nhìn thấy. Giao diện bán sẵn kèm mọi tính năng cho mọi ngành tải cả những phần bạn không dùng; trình dựng trang kéo thả thêm nhiều lớp bọc quanh từng đoạn chữ.
Cách kiểm: PageSpeed báo “Giảm JavaScript không dùng” và “Giảm CSS không dùng” với số lớn. Việc nên làm: với website đang chạy, bật tính năng tối ưu của chính giao diện và tắt các mô-đun không dùng; nếu vẫn không đủ, đây là lý do kỹ thuật thật sự để làm lại giao diện gọn hơn.
5. Không có bộ nhớ đệm
Dấu hiệu: lượt xem đầu tiên và lượt xem thứ hai của cùng một trang đều chậm như nhau; website chậm hẳn khi có vài chục người vào cùng lúc. Không có bộ nhớ đệm, máy chủ dựng lại trang từ đầu cho từng lượt xem dù nội dung không đổi.
Cách kiểm: tải lại trang hai lần liên tiếp và so thời gian; không khác nhau là chưa có đệm. Việc nên làm: bật bộ nhớ đệm trang ở máy chủ hoặc bằng một plugin đệm duy nhất, bật thêm đệm trình duyệt cho ảnh và tệp tĩnh.
6. Mã bên thứ ba: chat, theo dõi, phông chữ, video nhúng
Dấu hiệu: trang hiện ra rồi còn “quay” một lúc lâu; nút bấm chưa ăn ngay. Khung chat, mã theo dõi quảng cáo, phông chữ gọi từ ngoài, video YouTube nhúng đều chạy trước khi khách kịp đọc.
Cách kiểm: PageSpeed mục “Giảm tác động của mã bên thứ ba” liệt kê từng tên. Việc nên làm: cho các mã này tải sau khi trang hiện hoặc khi khách tương tác; video nhúng hiện ảnh bìa trước; phông chữ lưu trên máy chủ của mình.
| Dấu hiệu bạn thấy | Nguyên nhân khả dĩ | Kiểm bằng |
|---|---|---|
| Trang nào cũng chậm từ lúc bấm | Hosting yếu | Thời gian phản hồi máy chủ trong PageSpeed |
| Trang nhiều ảnh chậm, trang chữ nhanh | Ảnh gốc | Kích thước ảnh khi mở riêng |
| Chậm dần theo thời gian | Plugin chồng chéo | Đếm plugin đang bật |
| Điểm điện thoại thấp dù đã nén ảnh | Giao diện nặng | “Giảm JavaScript/CSS không dùng” |
| Lượt xem 1 và 2 chậm như nhau | Không có đệm | Tải lại hai lần, so thời gian |
| Hiện rồi còn quay lâu | Mã bên thứ ba | “Giảm tác động của mã bên thứ ba” |
Thứ tự xử lý
Làm từ rẻ tới đắt: ảnh và plugin (bạn tự làm được trong một buổi), rồi bộ nhớ đệm và mã bên thứ ba (kỹ thuật, vài giờ), rồi hosting (đổi gói, một ngày), cuối cùng mới là giao diện. Sau mỗi bước đo lại trên điện thoại; thường xong ba bước đầu website đã khác hẳn.
Tóm lại
- Sáu nguyên nhân: hosting, ảnh gốc, plugin, giao diện nặng, thiếu đệm, mã bên thứ ba; mỗi cái có dấu hiệu riêng.
- PageSpeed Insights chỉ đích danh phần lớn nguyên nhân, không cần cài gì.
- Xử lý từ rẻ tới đắt; làm lại giao diện là bước cuối, không phải bước đầu.